Inleiding

Regelmatig worden we opgeschrikt door berichten en artikelen over nieuwe of bestaande virussen. Meestal wordt de soep niet zo heet gegeten als hij wordt opgediend, Sterker nog, soms is er geen sprake van een virus, maar van een hoax. Maar in sommige gevallen is er sprake van redelijk grote schade. Reden genoeg om op te passen, al is er absoluut geen reden voor paniek. Daarom is het goed om te weten wat een virus wel en niet kan doen en wat men kan doen om de gevolgen te voorkomen en/of elimineren.

Wat is een computervirus

Een virus is een verzameling automatisch uitvoerbare opdrachten, verzameld in een programma, een macro of de bootsector van een schijf. Een virus heeft de volgende eigenschappen:

• het hecht zichzelf aan bestaande programma's, macros of delen van diskettes of harde schijven
• het probeert zijn aanwezigheid te verbergen om ontdekking te voorkomen
• het kan zich onafhankelijk verspreiden en vermenigvuldigen
• het veroorzaakt soms, bedoeld of onbedoeld, schade die al dan niet wordt opgemerkt en vertoont soms grappige, maar op den duur irritante bij-effecten

Met name het feit, dat het zich zelfstandig verspreidt en vermenigvuldigt is kenmerkend voor een virus. Als een programma bovengenoemde eigenschappen heeft, maar zich niet zelfstandig kan verspreiden en vermenigvuldigen, spreken we van een Trojan horse in plaats van een virus.

Hoe is infectie door een computervirus te voorkomen

Het voorkomen van infectie is minder moeilijk dan op het eerste gezicht lijkt. We kennen nu de eigenschappen en als we die wetenschap combineren met de manier waarop een virus daar gebruik van maakt, kunnen we ze succesvol bestrijden.

• Zorg ervoor dat altijd de meest recente en up-to-date versie van een goede virus-scanner geïnstalleerd én actief is.
• Installeer en gebruik alleen software uit betrouwbare bron. En: eerst scannen!
• Elke diskette die gebruikt wordt, eerst scannen. Daarna de schrijfbeveiliging activeren en alleen verwijderen als je bewust van plan bent ernaar te gaan schrijven. Hetzelfde geldt voor andere verwisselbare media en… zelfs voor CD's! Ook die kunnen geïnfecteerd zijn.
• Laat geen diskettes slingeren en laat ze zeker nooit in de drive zitten.
• Bijlagen bij email-berichten altijd eerst scannen, alvorens ze te openen. Dat geldt overigens ook voor bijvoorbeeld bijlagen in Notes-databases. En een MS Word document begint zijn eventuele macro-activiteiten ook als het wordt geopend, dus ook die eerst scannen.
• Start een systeem nooit vanaf een diskette of CD die niet is gescand; start een systeem altijd vanaf de harde schijf. Pas op: ook een niet bootable diskette kan infectie veroorzaken.

Symptomen van een (mogelijke) infectie

De symptomen van een infectie kunnen van geval tot geval verschillen, omdat er zoveel verschillende soorten virussen bestaan. Er is een aantal symptomen dat op een mogelijke virus-infectie kan duiden.

• Gegevens op een diskette of hard disk zijn geheel of gedeeltelijk beschadigd.
• Een (MS-Word) document kan niet meer worden opgeslagen.
• De performance van de computer gaat sterk achteruit zonder duidelijke reden.
• De harde schijf is niet meer leesbaar en/of de schijf wordt niet gevonden of herkend.
• De beschikbare hoeveelheid geheugenverminderd zonder aanwijsbare reden.
• Er gebeuren vreemde dingen op het scherm of met andere delen van de machine.
• Het keyboard of zelfs de gehele machine 'hangt' opeens.
• Er is geen ruimte meer op de harde schijf, of de schijf is juist helemaal leeg.
• De computer start spontaan allerlei acties zonder tussenkomst van de gebruiker.

Deze symptomen hoeven niet altijd te betekenen dat er sprake is van een besmetting. De oorzak kan ook een technisch mankement aan de hardware zijn, of een slecht geschreven programma. In geval van twijfel altijd een expert raadplegen; nooit op de gok zelf gaan knoeien.

Mogelijke consequenties van een infectie

De consequenties van een infectie kunnen net als de symptomem varieren, afhankelijk van de technische vaardigheden en geheime motieven van de maker en van zijn of haar gevoel voor humor en/of mentale gesteldheid. Soms gebeurt er iets totaal onschuldigs, zoals characters die opeens van het scherm 'druipen', of een luidspreker die plotseling het welbekende 'Yankee Doodle' thema produceert. Maar er kunnen ook vervelender effecten optreden, zoals een compleet gewiste harde schijf of, nog gemener, onopgemerkte verandering van gegevens in een database. Ook kan het systeem plotseling 'hangen', omdat de virusschrijver toch een wat minder vaardige programmeur was dan ie zelf dacht. Ook kan het zijn dat het systeem zichzelf steeds maar weer blijft herstarten.

De visuele en auditieve 'grappen' of een 'hangend' systeem worden makkelijk opgemerkt, zodat het virus relatief snel kan worden herkend. Onopgemerkte verandering van gegevens is minder makkelijk te detecteren, zodat het virus veel langer zijn vervelende acties kan voortzetten. Er bestaan overigens ook virussen, die zich alleen verspreiden en vermenigvuldigen zonder enige verdere activiteit.

Een ding is zeker: niemand kan tegenwoordig meer zonder een goede virus-scanner.

Wat te doen (en wat niet!) in geval van een infectie

Bij het vermoeden van een virusbesmetting is het belangrijk om te weten wat te doen, maar vooral ook om te weten wat NIET te doen, om verdere verspreiding en schade te voorkomen en de kans op herstel te verhogen. Neem bij het vermoeden van een infectie de volgende maatregelen:

• Stop onmiddellijk elke actie. Maak geen backups en probeer het virus niet zomaar zelf te lijf te gaan. Kortom: hands off!
• Schrijf de laatste op de machine uitgevoerde acties op. Dat maakt het makkelijker om later de oorzaak van de infectie en eventuele andere probleemsystemen te kunnen herleiden.
• Zet de machine uit, indien deze met een netwerk verbonden is.
• Zet de machine NIET uit, als deze stand-alone is en niet verbonden met een netwerk.
• Zorg ervoor dat niemand aan de machine komt en markeer het systeem als mogelijk geïnfecteerd.
• Verzamel alle op de machine gebruikte diskettes en andere media, zoals bijvoorbeeld backup-tapes voor later onderzoek. Zorg dat deze media niet zoekraken of in andere systemen gebruikt worden.
• Probeer niet zelf het virus te elimineren, als je niet terzake kundig bent. Dat vereist speciale training en kan beter aan experts worden overgelaten, anders is het middel vaak erger dan de kwaal.

Realiseer je, dat het detecteren en melden van een mogelijke infectie niet negatief zal worden opgevat. Natuurlijk is een infectie nooit leuk, maar melden leidt tot oplossen van het probleem en dus tot een virus-vrije omgeving. En dat is juist een positieve situatie! Dus nooit proberen het te verstoppen of te negeren. Dit soort dingen komt zelfs in de beste (en veiligste) families voor ;-)

Meer informatie

Kies is het menu op deze site 'virus alerts' voor realtime informatie over actuele virus-waarschuwingen, of 'antivirus-links' voor links naar antivirus-software producenten en andere informatie over security bedreigingen.
En intussen....: Hey, let's be careful out there !